Τενοντίτιδα ή Τενοντοπάθεια Αχιλλείου;

Ο “εφιάλτης” του δρομέα

Το ξέρεις αυτό το συναίσθημα: Ξυπνάς το πρωί και τα πρώτα βήματα μοιάζουν μαρτύριο. Ή ξεκινάς το τρέξιμο με πόνο στην πτέρνα, ο οποίος «ζεσταίνεται» και εξαφανίζεται μετά το πρώτο χιλιόμετρο, για να επιστρέψει δριμύτερος την επόμενη μέρα.

Ως φυσικοθεραπευτής με εξειδίκευση στις μυοσκελετικές κακώσεις, αλλά και ως δρομέας μεγάλων αποστάσεων ο ίδιος, γνωρίζω καλά την ψυχολογία του αθλητή. Η τενοντοπαθεια του Αχιλλείου δεν είναι απλώς ένας πόνος, είναι εμπόδιο στους στόχους σου.

Και εδώ είναι η αλήθεια που πρέπει να ξέρεις:

Δεν υπάρχει «μια συνταγή για όλους».

Το πρόγραμμα που βρήκες στο διαδίκτυο ή που δούλεψε στον συναθλητή σου, μπορεί να μην έχει το ίδιο αποτέλεσμα σε εσένα.

Ας δούμε τι λέει η σύγχρονη έρευνα και πώς προσεγγίζουμε την αποκατάσταση στο First Contact Physio.

Μύθος vs. Αλήθεια: Είναι Φλεγμονή;

Για χρόνια ονομάζαμε την πάθηση «τενοντίτιδα», υπονοώντας φλεγμονή. Σήμερα γνωρίζουμε ότι υπάρχουν κάποιοι βιοχημικοί δείκτες και κύτταρα που σχετίζονται με φλεγμονώδη αντίδραση ωστόσο, δεν είναι η τυπική φλεγμονή γι αυτό και την αποκαλούμε τενοντοπαθεια. Δεν υπάρχει «ενεργή» φλεγμονή, αλλά μια αποτυχημένη προσπάθεια επούλωσης του τένοντα, ο οποίος χάνει τη δομική του ακεραιότητα και την ικανότητά του να διαχειρίζεται φορτία.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι τα αντιφλεγμονώδη και η απόλυτη ξεκούραση (bed rest) σπάνια λύνουν το πρόβλημα. Αντίθετα, η πλήρης αποχή μπορεί να αποδυναμώσει περαιτέρω τον τένοντα.

Η Θεραπεία είναι η φόρτιση (αλλά με στρατηγική)

Βάσει των τελευταίων ερευνών η διαχείριση του φορτίου (Load Management) είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας.

Στο First Contact Physio, δεν σας λέμε απλώς “σταμάτα να τρέχεις”. Ο Αχίλλειος χρειάζεται φορτίο για να αναδομηθεί. Για να καταφέρουμε να φορτίσουμε στην σωστή δόση χρησιμοποιούμε διάφορους τύπους ασκήσεων (ισομετρικές, έκκεντρες, Heavy Slow Ressistance, πλειομετρικές κα), οι οποίες προσαρμόζονται στις δικές σου ανάγκες και δυνατότητες, στον τύπο τενοντοπάθειας και στην φάση της αποκατάστασης. Ο κάθε τύπος άσκησης αποσκοπεί και σε διαφορετικό στόχο κατά την αποκατάσταση

Ισομετρικές Ασκήσεις: Για άμεση ανακούφιση από τον πόνο (analgesic effect). Έχει αποδειχθεί ότι η προσαρμοσμένη ισομετρική άσκηση σε διάρκεια και αντίσταση, μπορεί να προσφέρει άμεση μείωση του πόνου. Πέρα από την ανακούφιση συμβάλει στην ενδυνάμωση.
Έκκεντρη Άσκηση υψηλού φορτίου (Maximal eccentric training): Ο Αχίλλειος χρειάζεται υψηλό φορτίο και επαναλήψεις με διάρκεια για να αναδομηθεί. Χρησιμοποιούμε ασκήσεις , που έχει αποδειχθεί ότι επιδρούν ουσιαστικά στον τένοντα και προωθούν την «ενδυνάμωσή» του. Ο ρυθμός εκτέλεσης και η ταχύτητα παίζουν καθοριστικό ρόλο. Πολύ συχνά ο μετρονόμος μπορεί να είναι χρήσιμο εργαλείο για την επιτυχημένη εκτέλεση.
Ισοτονικές Ασκήσεις Υψηλού Φορτίου: Οι ισοτονικές ασκήσεις (όπως οι Heavy Slow Resistance) παίζουν σημαντικό ρόλο στην αποκατάσταση της τενοντοπάθειας, ωστόσο η κατάλληλη επιλογή βάρους και χρονικής διάρκειας είναι καθοριστικά στοιχεία.
Πλειομετρική Άσκηση (Plyometrics): Κρίσιμη φάση για δρομείς. Πρέπει να εκπαιδεύσουμε τον τένοντα να λειτουργεί ξανά ως “ελατήριο” (Energy Storage & Release), κάτι που οι απλές ασκήσεις στο γυμναστήριο δεν καλύπτουν.

Εξατομίκευση: Γιατί αποτυγχάνουν τα έτοιμα προγράμματα;

Η τενοντοπαθεια διαφέρει ανάλογα:

Με τον τύπο της τενοντοπαθειας: Άλλη προσέγγιση θέλει ο πόνος στο σώμα του τένοντα (Mid-portion) και άλλη στην κατάφυση (Insertional – εκεί που ενώνεται με τη πτέρνα). Στην καταφυτική τενοντοπάθεια (ενθεσοπάθεια), για παράδειγμα, οι διατάσεις είναι πολύ πιθανόν να επιδεινώνουν τον πόνο!
Το Ιστορικό Φόρτισης: Ένας μαραθωνοδρόμος έχει διαφορετικές ανάγκες “ικανότητας” (capacity) από έναν σπρίντερ ή έναν αρχάριο.

Στο ιατρείο μας, αναλύουμε την εμβιομηχανική του τρεξίματός σας (Cadence, Overstriding), εστιάζουμε στην αποκατάσταση της κινητικής αλυσίδας και προσαρμόζουμε το πλάνο στις δικές σας αδυναμίες (π.χ. αδύναμοι γλουτιαίοι ή γαστροκνήμιοι).

Παπούτσια και Εξοπλισμός: Τι ρόλο παίζουν;

Η επιλογή του σωστού παπουτσιού είναι μέρος της θεραπείας.

Σε οξεία φάση, ένα παπούτσι με υψηλότερο Drop (διαφορά ύψους φτέρνας-δακτύλων) μπορεί να αποφορτίσει τον Αχίλλειο.
Η χρήση ή όχι πάτων (ορθωτικών) και η μετάβαση σε carbon-plated παπούτσια πρέπει να γίνεται κατόπιν αξιολόγησης, καθώς μπορεί να αλλάξουν τη μηχανική φόρτιση.

Επιστροφή στο Τρέξιμο: Γιατί το "Run-Rest-Repeat" αποτυγχάνει και το Μοντέλο "Pain Monitoring"

Το μεγαλύτερο λάθος είναι η βιαστική επιστροφή στο προπονητικό σου πλάνο.

Πολλοί δρομείς παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο: Πονάνε -> Σταματούν για 2 εβδομάδες -> Ξανατρέχουν -> Ο πόνος επιστρέφει. Αυτό συμβαίνει γιατί η ξεκούραση μειώνει την ικανότητα φόρτισης (Load Capacity) του τένοντα. Όταν επιστρέφετε, ο τένοντας είναι πιο «απροπόνητος» από πριν. Η λύση είναι η σταδιακή προσαρμογή (tendon adaptation), όχι η αποχή.

Το κλειδί σε αυτό πρόβλημα είναι η προσαρμογή του προπονητικού σου πλάνου και της καθημερινότητας. Ο ύπνος, ο χιλιομετρικός όγκος, και η συμπτωματική αντίδραση μας βοηθούν ώστε να προσαρμόσουμε το προπονητικό πρόγραμμα αποκατάστασης που ταιριάζει σε εσένα.

Για τα συμπτώματα χρησιμοποιούμε το μοντέλο παρακολούθησης πόνου:

Με βάση την ανταπόκριση στις δοκιμασίες και την ευερεθιστότητα του τένοντα θέτουμε τις «κόκκινες γραμμές», πότε κι πόσος πόνος είναι επιτρεπτός.
Αξιολογούμε την συμπεριφορά των συμπτωμάτων στο 24ωρο και σε βοηθάμε στην αναπροσαρμογή του προπονητικού σου πλάνου

Λεπτομερής αξιολόγηση, θεραπεία και προπονητική αποκατάστασης

Αφού αξιολογήσουμε με λεπτομέρεια την περίπτωση σου θα διαμορφώσουμε ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας και θα προσαρμόσουμε την προπόνηση σου

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Τι να αποφύγεις: Τα 7 «Λάθη» που καθυστερούν την ανάρρωσή σου

Στην προσπάθειά μας να γίνουμε γρήγορα καλά, συχνά κάνουμε πράγματα που, αντί να βοηθούν, ερεθίζουν περαιτέρω τον τένοντα. Σύμφωνα με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, αν θες να δεις πραγματική βελτίωση, σταμάτα τα εξής:

Την πλήρη αποχή (Complete Rest): Η ξεκούραση αποδυναμώνει τον τένοντα ("Use it or lose it"). Αν σταματήσεις τελείως, ο τένοντας χάνει την ικανότητα να δέχεται φορτία και θα πονά μόλις ξανατρέξεις.
Τις διατάσεις (Stretching): Αυτό είναι το πιο συχνό λάθος των δρομέων. Οι διατάσεις προσθέτουν συμπιεστικά φορτία (compression) στον τένοντα, ειδικά αν ο πόνος είναι χαμηλά στην πτέρνα (καταφυτική τενοντοπάθεια), ερεθίζοντας τον ακόμα περισσότερο.
Το μασάζ απευθείας πάνω στον τένοντα: Ο τένοντας που πονάει είναι ήδη ευαίσθητος. Το έντονο μασάζ ή οι πιέσεις (friction) τοπικά αυξάνουν τον ερεθισμό χωρίς να διορθώνουν τη δομή του.
Τις παθητικές θεραπείες ως μοναδική λύση: Τα μηχανήματα, οι υπέρηχοι και οι μαλάξεις μπορούν να προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση. Δεν «δυναμώνουν» τον τένοντα. Χωρίς άσκηση, το πρόβλημα θα παραμείνει.
Τις ενέσεις κορτιζόνης: Η κορτιζόνη μπορεί να μειώσει τον πόνο βραχυπρόθεσμα, αλλά αποδυναμώνει το κολλαγόνο του τένοντα και αυξάνει τον κίνδυνο ρήξης.
Την εμμονή με τις απεικονιστικές εξετάσεις (MRI ή υπέρηχος): Μην τρομάζεις με τις λέξεις «εκφύλιση» ή «μερική ρήξη». Τα ευρήματα αυτά υπάρχουν και σε άτομα που δεν πονάνε. Θεραπεύουμε τον πόνο και τη λειτουργικότητά σου, όχι την εικόνα της μαγνητικής.
Τις «λύσεις άμεσης ανακούφισης» (quick fixes): Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Ο τένοντας χρειάζεται χρόνο (τουλάχιστον 8-12 εβδομάδες) για να προσαρμοστεί και να δυναμώσει. Η βιασύνη οδηγεί πάντα σε υποτροπή.

Συμπέρασμα

Αν έχεις κουραστεί από τον κύκλο “πόνος – ξεκούραση – υποτροπή”, χρειάζεσε μια διαφορετική προσέγγιση. Ως δρομέας, καταλαβαίνω την ανάγκη σου να βγείς ξανά στο δρόμο. Ως φυσικοθεραπευτής, έχω τα εργαλεία για να σας βοηθήσω να το κάνεις με ασφάλεια και να χτίσεις έναν τένοντα πιο δυνατό από πριν.

Μην αφήνεις τον τραυματισμό να γίνει χρόνιος. Κλείσε το ραντεβού σου στο First Contact Physio και έλα να σχεδιάσουμε την επιστροφή σου στους αγώνες.

Βιβλιογραφία

Malliaras P. (2022). Physiotherapy management of Achilles tendinopathy. Journal of physiotherapy, 68(4), 221–237. https://doi.org/10.1016/j.jphys.2022.09.010

Cook J. L. (2018). Ten treatments to avoid in patients with lower limb tendon pain. British journal of sports medicine, 52(14), 882. https://doi.org/10.1136/bjsports-2018-099045

Aicale, R., Oliviero, A., & Maffulli, N. (2020). Management of Achilles and patellar tendinopathy: what we know, what we can do. Journal of foot and ankle research, 13(1), 59. https://doi.org/10.1186/s13047-020-00418-8

Cook, J. L., & Purdam, C. (2012). Is compressive load a factor in the development of tendinopathy?. British journal of sports medicine, 46(3), 163–168. https://doi.org/10.1136/bjsports-2011-090414

Cook, J. L., Rio, E., Purdam, C. R., & Docking, S. I. (2016). Revisiting the continuum model of tendon pathology: what is its merit in clinical practice and research?. British journal of sports medicine, 50(19), 1187–1191. https://doi.org/10.1136/bjsports-2015-095422

Millar, N. L., Silbernagel, K. G., Thorborg, K., Kirwan, P. D., Galatz, L. M., Abrams, G. D., Murrell, G. A. C., McInnes, I. B., & Rodeo, S. A. (2021). Tendinopathy. Nature reviews. Disease primers, 7(1), 1. https://doi.org/10.1038/s41572-020-00234-1